IX konferencja naukowa „Wieś polska podczas II wojny światowej. Wieś polska we wschodnich województwach II Rzeczypospolitej w latach 1939-1945” – Kielce, 18 listopada 2026 (zgłoszenia do 31 sierpnia)

Mauzoleum Martyrologii Wsi Polskich oddział Muzeum Wsi Kieleckiej, Delegatura Instytutu Pamięci Narodowej w Kielcach oraz Instytut Historii Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach zapraszają do udziału w IX edycji konferencji naukowej „Wieś polska podczas II wojny światowej”.
Tym razem obrady poświęcimy okupacyjnym losom mieszkańców wsi leżących we wrześniu 1939 r. na terenie siedmiu wschodnich województw II Rzeczypospolitej Polskiej, tj. lwowskiego, nowogródzkiego, poleskiego, stanisławowskiego, tarnopolskiego, wileńskiego i wołyńskiego. Na obrady zapraszamy do Delegatury IPN w Kielcach.

Cel i zakres konferencji
Organizatorzy zapraszają do dyskusji o najnowszej historii Kresów Wschodnich i losach ich mieszkańców. Wiemy, że dzieje tej części Rzeczypospolitej różniły się od okupacyjnych doświadczeń przedwojennych województw centralnych i zachodnich. Zdecydowała o tym geografia, a raczej geopolityka lat trzydziestych XX wieku.
Wybuch II wojny światowej był czynnikiem, który zapoczątkował radykalną zmianę rzeczywistości politycznej i społeczno-gospodarczej tej części przedwojennej Polski. Zakończenie działań wojennych w 1939 r. rozpoczęło proces totalnej sowietyzacji tych obszarów. Jej ofiarami padli dotychczasowi gospodarze Kresów.
Od 1941 r. ziemie te zostały objęte okupacją niemiecką, a okupant politykę eksploatacji i terroru uczynił niemal konstytutywną cechą w relacjach z mieszkańcami wsi. Był to efekt bezpośrednich działań niemieckiej administracji okupacyjnej, a także polityka antagonizowania społeczności, wspólnot i całych narodów. Te doświadczenia w połączeniu z ponownym wkroczeniem Armii Czerwonej w styczniu 1944 r. przyczyniły się do gruntownej zmiany systemu społeczno-gospodarczego, oblicza społecznego oraz narodowościowego polskich Kresów Wschodnich.

Do udziału w konferencji zapraszamy historyków badających dzieje II wojny światowej, badaczy podejmujących tematykę okupacyjnej codzienności. Konferencja ma na celu m.in. usystematyzowanie i uzupełnienie dotychczasowego stanu badań nad dziejami wsi kresowej podczas okupacji niemieckiej.

Zagadnienia badawcze
Sowietyzacja oraz skala zbrodni sowieckich dokonanych na polskich mieszkańcach wsi kresowych w latach 1939-1941, 1944-1945:
►doświadczenia mieszkańców wsi kresowych podczas agresji sowieckiej w 1939 r.,
►przygotowania i przebieg „głosowania” z 22 października 1939 r.,
►deportacje na Sybir,
►zbrodnia katyńska – ofiary i sprawcy,
►następstwa wkroczenia Armii Czerwonej w granice II Rzeczypospolitej w 1944 r.,
►wysiedlenia z lat 1944 i 1945 r. (ekspatriacja)
►wieś kresowa jako zaplecze dla polskiego podziemia niepodległościowego na Wschodzie,
►działalność sowieckiej (komunistycznej partyzantki) i Armii Czerwonej wobec polskich mieszkańców wsi kresowych.

Zbrodnie niemieckie dokonane na polskich mieszkańcach wsi kresowych po 1941 r.:
►ofiary i świadkowie niemieckich zbrodni,
►niemieccy sprawcy – indywidualni i strukturalni.

Wołyń – zbrodnia ludobójstwa:
►ofiary zbrodni wołyńskiej – wsie, osady, rodziny…,
►polska samoobrona,
►ukraińscy ratujący,
►zbrodnie Ukraińskiej Powstańczej Armii i nacjonalistów ukraińskich na Wołyniu.

Okupacyjna „codzienność” polskich mieszkańców wsi na terenie:
►byłych województw: wileńskiego i nowogródzkiego,
►byłych województw: poleskiego i wołyńskiego,
►byłych województw: stanisławowskiego, tarnopolskiego, lwowskiego,
►relacje z przedstawicielami innych narodowości zamieszkujących Kresy – Litwini, Ukraińcy, Białorusini, Żydzi, niemieccy osadnicy.

Zagłada Żydów na Kresach.

Historia mieszkańców wsi kresowych w debacie współczesnej:
►badania naukowe,
►upamiętnianie,
►poszukiwania,
►edukacja instytucjonalna i oddolna.

Informacje organizacyjne
Zgłoszenia do udziału w konferencji i abstrakty proponowanych referatów należy przesyłać do 31 sierpnia 2026 r. na adres email:
Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
Streszczenia nie powinny przekraczać 2500 znaków (jednej strony tekstu). Decyzję o zakwalifikowaniu referatu do przedstawienia na konferencji organizatorzy przekażą autorom do 30 września 2026 r. Referaty zostaną opublikowane w „Roczniku Mauzoleum Martyrologii Wsi Polskich w Michniowie”. Prelegenci będą zobowiązani do dostarczenia tekstów dostosowanych do instrukcji wydawniczej Muzeum Wsi Kieleckiej do 31 grudnia 2026 r.

Termin konferencji: 18 listopada 2026 r. (środa)
Miejsce konferencji: sala konferencyjna w Delegaturze Instytutu Pamięci Narodowej w Kielcach, al. Na Stadion 1, 25-127 Kielce

Kontakt z organizatorami:

Paweł Żołądek (sekretarz konferencji) – tel. +41 340 50 63, e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Magdalena Kopeć (sekretarz konferencji ze strony MWK) – tel. +48 500 006 909; e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

dr hab. Jerzy Gapys, prof. UJK (sekretarz konferencji ze strony UJK) – tel. +48 502 072 247; e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.