Jak wyglądała codzienność mieszkańców polskich wsi pod okupacją niemiecką? Jakie straty poniosły społeczności wiejskie, ziemiaństwo i lokalne majątki? W jaki sposób kształtowały się relacje między mieszkańcami wsi a strukturami Polskiego Państwa Podziemnego? Odpowiedzi na te i wiele innych pytań przyniosła III Studencka Konferencja Popularnonaukowa „Wieś polska podczas II wojny światowej”, która odbyła się w Mauzoleum Martyrologii Wsi Polskich w Michniowie.
Spotkanie stało się okazją do spojrzenia na okupacyjne losy polskiej wsi z różnych perspektyw oraz zaprezentowania wyników badań młodych pasjonatów historii. Uczestnicy konferencji podjęli zagadnienia związane z życiem codziennym ludności wiejskiej, sytuacją dzieci i młodzieży, stratami gospodarczymi i osobowymi, a także funkcjonowaniem struktur władzy oraz działalnością niepodległościowego podziemia. Przedstawione referaty pokazały, jak złożone były doświadczenia mieszkańców wsi w latach 1939–1945 i jak wiele wątków pozostaje ważnych dla poznania historii tego okresu.
Konferencję poprowadziła Magdalena Kopeć, kierownik Działu Edukacyjno-Historycznego Mauzoleum. Uczestników, w tym studentów Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach, w imieniu organizatorów powitali: Jarosław Karyś, wicedyrektor Muzeum Wsi Kieleckiej, prof. Jerzy Gapys, dziekan Wydziału Humanistycznego UJK, oraz prof. Jacek Pielas, dyrektor Instytutu Historii UJK.
Młodzi badacze o historii polskiej wsi
Celem konferencji było nie tylko zaprezentowanie studenckich badań, ale także przygotowanie młodych historyków do pracy badawczej. Poruszane przez nich tematy pozwoliły przyjrzeć się okupacyjnej rzeczywistości zarówno z perspektywy poszczególnych miejscowości i ich mieszkańców, jak i szerszych procesów społecznych, gospodarczych oraz politycznych.
Pierwszy panel moderował dr Hubert Seńczyszyn. Swoje referaty przedstawili:
- Tobiasz Ciuryło – „Lechówek i jego mieszkańcy podczas II wojny światowej”;
- Piotr Kozieł – „Dzieci i młodzież wsi kieleckiej w czasie okupacji niemieckiej”;
- Dawid Pękalski – „Obraz okupanta w świetle pamiętnika Stanisława Turnaua”;
- Igor Lisowski – „Władza cywilna i wojskowa w Republice Pińczowskiej”.
Wystąpienia dotyczyły zarówno doświadczeń konkretnych społeczności lokalnych, jak i szerszego obrazu życia pod niemiecką okupacją. Szczególne miejsce zajęły zagadnienia związane z sytuacją najmłodszych mieszkańców wsi, postrzeganiem okupanta oraz organizacją władzy cywilnej i wojskowej na terenach objętych działalnością polskiego podziemia.
Drugą część konferencji poprowadził dr Karol Miernik. W tym panelu zaprezentowano referaty poświęcone przede wszystkim stratom poniesionym przez ziemiaństwo oraz przemianom i relacjom zachodzącym na terenach wiejskich w okresie wojny. Swoje badania przedstawili:
- Kacper Włodarczyk – „Straty ekonomiczne majątków ziemskich w dystrykcie radomskim w latach 1939–1945”;
- Kacper Moskal – „Straty osobowe ziemiaństwa na terenie dystryktu radomskiego w latach 1939–1945”;
- Cyryl Radomski – „Relacje ziemian z podziemiem niepodległościowym w świetle pamiętnika Stanisława Turnau z Wlonic”.
Referaty pozwoliły zwrócić uwagę na konsekwencje niemieckiej okupacji, a także na znaczenie źródeł pamiętnikarskich w badaniu postaw, doświadczeń i relacji przedstawicieli lokalnych społeczności. Podjęte zagadnienia pokazały, że historia polskiej wsi w czasie II wojny światowej to nie tylko dzieje represji i zniszczeń, lecz również opowieść o codziennych wyborach, społecznych więziach i zaangażowaniu w działalność niepodległościową.
Historia, która wciąż wymaga odkrywania
Konferencja była przestrzenią wymiany myśli, dyskusji i refleksji nad tragicznymi doświadczeniami mieszkańców polskich wsi w latach 1939–1945. Prezentowane wystąpienia pokazały, jak istotne znaczenie dla poznawania przeszłości mają badania prowadzone na podstawie źródeł historycznych, dokumentów i osobistych świadectw. Pozwalają one nie tylko odtwarzać przebieg wydarzeń, lecz także lepiej rozumieć losy ludzi, których codzienność naznaczyły wojna, okupacja i niemieckie represje.
Ważnym punktem programu było zwiedzanie Mauzoleum Martyrologii Wsi Polskich w Michniowie z historykiem Marcinem Gawlińskim. Spotkanie z historią tego miejsca pozwoliło uczestnikom pogłębić wiedzę na temat niemieckich zbrodni popełnianych na polskiej ludności wiejskiej oraz lepiej zrozumieć skalę i tragiczne konsekwencje okupacyjnej polityki terroru.
Mauzoleum w Michniowie upamiętnia ofiary niemieckich pacyfikacji polskich wsi i przypomina o losach mieszkańców, którzy podczas II wojny światowej doświadczyli przemocy, utraty bliskich oraz zniszczenia dorobku całych pokoleń. W tym kontekście naukowa refleksja nad historią polskiej wsi staje się również ważnym elementem pielęgnowania pamięci o ofiarach i upowszechniania wiedzy o wydarzeniach, które na trwałe wpisały się w dzieje naszego kraju.
III Studencka Konferencja Popularnonaukowa „Wieś polska podczas II wojny światowej” potwierdziła, że historia pozostaje inspirującym polem badań dla kolejnych pokoleń. Zaangażowanie młodych badaczy, różnorodność podejmowanych tematów oraz możliwość wspólnej dyskusji sprzyjają pogłębianiu wiedzy o przeszłości i odkrywaniu mniej znanych aspektów okupacyjnych losów polskiej wsi.
Organizatorami wydarzenia byli: Mauzoleum Martyrologii Wsi Polskich w Michniowie – oddział Muzeum Wsi Kieleckiej, Delegatura Instytutu Pamięci Narodowej w Kielcach oraz Instytut Historii Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach.